خودروهای خودران و آینده خلافی: آیا هوش مصنوعی هم جریمه میشود؟
زهرا منتظری6 ماه قبل0 نظر
با ورود خودروهای خودران، قوانین فعلی راهنمایی و رانندگی کارایی خود را از دست میدهند؛ زیرا دیگر عامل انسانی در تصمیمگیری حضور ندارد. برای مواجهه موثر با تخلفات خودروهای هوشمند، نیاز به بازنویسی بنیادین قوانین، بهروزرسانی سامانههای خلافی خودرو بدون احراز هویت، و آموزش نهادهای اجرایی داریم.
با توجه به قوانینی که در حال حاضر از نظر قوانین و سیستم قضایی موجود است، نمیتوان هوش مصنوعی را متخلف محسوب کرد، زیرا یک شخصیت حقوقی محسوب نمیشود. برای این که بتوان به تخلفات رانندگی خودروهای بدون راننده بهطور موثر رسیدگی کرد باید کلیه قوانین و نهادهای اجرایی مرتبط با این مسئله تغییرات اساسی داشته باشند. این تغییر شامل پلیس، قوانین، سیستم حقوقی و قضایی و بسیاری از موارد دیگر میشود.
بنابراین، آینده رسیدگی به تخلفات رانندگی نیازمند همسو شدن سیستم خودروهای خودران با سیستمهای ثبت تخلفات شهری است. در این مقاله بررسی میکنیم که چه تغییراتی در سیستمهای مختلف در آینده مورد نیاز است تا بتوان تخلفات خودروهای هوشمند را بهطور موثر حل و فصل کرد.
خودروهای خودران چگونه تصمیم میگیرند؟ از الگوریتم تا اقدام
خودروهای خودران و بدون راننده به الگوریتمهای پیچیده و پردازش بیوقفه دادهها وابسته هستند. برخلاف خودروهای سنتی، در نسل جدید خودروها، تصمیمات لحظهای بر مبنای ورودیهای دریافتی از محیط اطراف گرفته میشود. این خودروها برای تصمیمگیری دچار خستگی نمیشوند و احساس نیز در تصمیمگیری آنها نقشی ندارد.
در مرکز تصمیمگیری خودروهای خودران، سیستم هوش مصنوعی (AI) و الگوریتمهای یادگیری ماشین (Machine learning) قرار دارد. این خودروهای هوشمند دادههای دریافتی از حسگرها، دوربینها، رادار و GPS را در کسری از ثانیه تحلیل میکنند. سپس، تصمیم اجرایی شامل ترمز گرفتن، تغییر مسیر یا توقف کامل را میگیرند.
این تصمیمات بر اساس مدلهایی گرفته میشود که از میلیونها کیلومتر رانندگی شبیهسازیشده یا واقعی آموزش دیدهاند.
با همه این موارد، در شرایط خاص، ممکن است در موقعیتهایی مثل عبور از چهارراهی با تابلوی ناقص یاهمزمان چند موقعیت خطرناک ممکن سیستم دچار خطا شود. این جاست که بحث مسئولیت و تخلف وارد میشود. اگر تصمیمی در این سیستم منجر به عبور اشتباه از چراغ قرمز شود، چه کسی باید پاسخگو باشد؟
وقتی خودرو خودران خلاف میکند، مقصر کیست؟
اگر خودروهای خودران در تخلف یا تصادفی شرکت داشته باشند، تعیین مقصر معمولا از خودروهای معمولی پیچیده تر است. مقصر در این شرایط می تواند تولید کننده خودرو، شرکت نرم افزاری، مالک خودرو یا حتی عابر پیاده باشد.
چرا تعیین مقصر اینقدر پیچیده است؟
دلایل زیر باعث پیچیده شدن تعیین مقصر در صورت وقوع حادثه توسط خودروهای هوشمند میشوند:
| دلایل | توضیح |
| فناوری نوظهور | خودروهای خودران هنوز یک فناوری نوظهور هستند و قوانین و مقررات مربوط به آنها به طور کامل در همه جا مشخص نشده است. |
| مسئولیتهای چندگانه | در تصادفات خودروهای خودران، ممکن است مسئولیت به عهده تولید کننده نرمافزار، تولید کننده سختافزار، شرکت ارائهدهنده خدمات یا مالک خودرو باشد. |
| چالشهای قانونی | قوانین موجود ممکن است برای رسیدگی به تصادفات خودروهای خودران کافی نباشند و نیاز به تفسیر و بهروزرسانی داشته باشند. |
آیا میتوان برای هوش مصنوعی برگه جریمه صادر کرد؟
در پاسخ به این سوال باید گفت هنوز این مسئله در اغلب کشورها امکان پذیر نیست، زیرا امکانات و مسیر اجرای آن هموار نیست.
در نظامهای حقوقی فعلی، شخص حقیقی یا حقوقی باید مسئول تصمیمگیری و پیامدهای حوادث رانندگی باشد. هوش مصنوعی در حال حاضر در اغلب کشورها فاقد شخصیت حقوقی است، بنابراین نمیتوان او را متهم یا جریمه کرد. در نتیجه، جریمه همچنان متوجه یکی از سه گزینه زیر است:
مالک خودرو: چه پشت فرمان بوده یا نه
تولید کننده یا توسعه دهنده نرم افزار هوش مصنوعی
شرکت ارائه دهنده خدمات خودران، در صورت مدل اشتراکی یا اجارهای بودن خودرو
به طور کلی، مسئولیت رسیدگی به جزئیات خلافی خودرو یا حادثه متوجه مالک خودرو است. یعنی اگر خودرو شما از چراغ قرمز عبور کند، قبض جریمه آن به نام شما صادر میشود، نه به نام سامانه کنترل خودران. اما این وضعیت تغییر خواهد کرد، زیرا با گسترش فناوری مسئله قصد ارتکاب تخلف دیگر معنای انسانی خود را از دست میدهد. بنابراین، نیاز به تعریف مدلهای جدید برای مسئولیتهای حقوقی است.
سامانههای استعلام خلافی در دوران خودروهای خودران چه نقشی خواهند داشت؟
به طور خلاصه میتوان گفت: این سامانهها نقش مهمی در ثبت تخلفات خودروهای خودران خواهند داشت. همچنین، با ثبت تخلفات رانندگی به پلیس و دیگر نهادها کمک میکنند تا نظارت بهتری روی عملکرد خودروهای هوشمند داشته باشند. این مزیت، باعث جلوگیری از بروز حوادث ناشی از تخلفات رانندگی نیز میشود.
علاوه بر این، این سامانهها به مالکان خودروهای خودران در رابطه با تخلفات هشدار میدهند و امکان پیگیری و پرداخت آنلاین جرایم را نیز فراهم میکنند.
هوش مصنوعی و دوربینهای ثبت تخلف: همکاری یا تقابل؟
شاید اینطور به نظر برسد که هوش مصنوعی و دوربینهای ثبت تخلف، همکاری دارند و هر دو در یک جبهه قرار دارند. اما وقتی مسئله خودروهای هوشمند مطرح میشود، رابطه این دو فناوری صرفا یک همکاری ساده نیست، بلکه نوعی تقابل پنهان است.
دوربینهای ثبت تخلف شهری، از سیستم داخلی خودرو مستقل عمل میکنند. دوربینهای ثبت تخلف، رفتار ظاهری خودرو را در زمان تخلف ثبت میکنند، اما در خودروهای خودران، تشخیص تخلف بهصورت داخلی نیز اتفاق میافتد. اینجاست که ممکن است بین برداشت هوش مصنوعی خودرو و داده ثبت شده توسط دوربینها تفاوت وجود داشته باشد.
از طرفی، اگر این دو فناوری با هم همسو شوند، میتوانند مکمل هم باشند. به عنوان مثال، این خودروها میتوانند در آینده با زیرساختهای هوشمند ارتباط برقرار کنند و اطلاعات را تطبیق دهند.
چالشهای فنی ثبت تخلف در خودروهای بدون راننده
با ورود خودروهای خودران، بسیاری از مفاهیم رایج حوزه کنترل ترافیک و ثبت تخلف باید بازنگری شوند. در شرایطی که حین تخلف رانندگی راننده انسانی وجود ندارد، ثبت تخلف نه تنها از نظر حقوقی، بلکه از نظر فنی نیز چالشهایی خواهد داشت. از مهمترین چالشها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
1- تطابق نداشتن سیستم داخلی خودرو و زیرساختهای شهری
یکی از مهمترین چالشها این است که خودروهای هوشمند اغلب بر پایه حسگرهای خود عمل میکنند و با زیرساختهای شهری ارتباط ندارند. این عدم انطباق میتواند باعث ثبت تخلفی توسط دوربین یا پلیس شود که از نظر خودرو تخلف محسوب نمیشود.
2- نبودن استانداردهای جهانی برای تبادل دادههای ترافیکی
در حال حاضر، هیچ استاندارد یکپارچهای برای تبادل اطلاعات بین خودروهای خودران و سامانههای ثبت تخلف شهری وجود ندارد. هر شرکت سازنده، از پروتکلهای اختصاصی استفاده میکند و این باعث میشود همخوانی دادهها و صحت گزارشها زیر سوال برود.
3- نبودن شفافیت در دادههای تصمیمگیری هوش مصنوعی
یکی دیگر از چالشها، شفافیت نداشتن بسیاری از الگوریتمهای هوش مصنوعی است. در زمان تخلف چه نهادی میتواند ثابت کند خودرو بر چه اساسی تصمیم گرفته است؟ یا اگر دادهها روی سرورهای رمزنگاری شده شرکتهای سازنده نگهداری شوند، دسترسی نهادهای قانونی به آن چگونه خواهد بود؟ این موارد بر فرایند احراز هویت تاثیر میگذارند.
4- وابستگی به اتصال به اینترنت و خطر اختلال
خودروهای بدون راننده به خصوص برای حالتهای رانندگی سطح 4 و 5، برای عملکرد بهینه نیاز به اتصال پایدار و پرسرعت به اینترنت دارند. اختلال در ارتباط میتواند منجر به ثبت ناقص دادهها یا دیگر مشکلات شود.
استعلام خلافی در عصر دیجیتال: چه تغییراتی در راه است؟
تا همین چند سال گذشته، باید برای استعلام و پرداخت خلافی خودرو یا موتور به صورت حضوری به مراکز پلیس +10 مراجعه میکردیم. اما امروز، با چند کلیک ساده میتوان در چند دقیقه، خلافی خودرو یا موتور خود را ببینید و پرداخت کنید.
چه مواردی در سیستم استعلام خلافی تغییر کرده است؟
تغییرات سیستم استعلام خلافی در جدول زیر آمده است:
| دسترسی آنی و ۲۴ ساعته | با اپلیکیشنهایی مانند «خودراکس» و سامانه جدید راهور، کاربران در هر زمان و مکان میتوانند خلافی خودرو یا موتور را استعلام بگیرند. |
| اطلاعات دقیق و جزئیشده | برخلاف گذشته، اکنون جزئیاتی مانند نوع تخلف، تاریخ وقوع، محل دقیق و نوع دوربین ثبتکننده تخلف، بهصورت شفاف به کاربر نمایش داده میشود. |
| پرداخت مستقیم و آسان | اتصال مستقیم به درگاه بانکی باعث شده بدون نیاز به وارد کردن کد قبض و کد پرداخت، تنها با یک کلیک پرداخت انجام شود؛ سریع، بیواسطه و کمخطا. |
چنانچه بعد از استعلام خلافی، مغایرتی در اطلاعات مشاهده کردید، میتوانید با مطالعه مقاله نحوه اعتراض به خلافی خودرو با مراحل و فرایند ثبت اعتراض برای لیست دریافتشده آشنا شوید.
چه تغییراتی در راه است؟
و اما چه تغییراتی برای سیستم استعلام خلافی در راه است:
| استفاده از هوش مصنوعی در تحلیل الگوهای تخلف | سامانههای هوشمند با تحلیل دادههای رفتاری راننده، تخلفات پرتکرار را شناسایی کرده و هشدارهای پیشگیرانه ارائه میدهند. |
| اتصال به سامانههای بیمه، مالیات و معاینه فنی | با وارد کردن پلاک، اطلاعاتی مانند وضعیت بیمه، مالیات پرداختنشده و تاریخ نوبت بعدی معاینه فنی بهصورت یکپارچه نمایش داده میشود. |
| اعلان هوشمند تخلفات در لحظه وقوع | تخلف بهمحض ثبت توسط دوربین یا پلیس، به کاربر اطلاع داده میشود. این روش باعث آگاهی فوری و کاهش تخلفات عمدی میگردد. |
| آموزش تعاملی تخلفات با واقعیت افزوده (AR) | با استفاده از دوربین موبایل، تابلوها و محدودههای تخلف بهصورت گرافیکی و زنده نمایش داده میشوند تا کاربران قوانین را بهتر درک و بهخاطر بسپارند. |
با اجرایی شدن این تغییرات سیستم ثبت و رسیدگی به تخلفات رانندگی عملکرد بهینهتری خواهند داشت.
در صورت نیاز میتوانید خلافی خودرو با عکس دوربین را از سامانههای آنلاین استعلام بگیرید که تصویر ثبتشده توسط دوربینهای راهنمایی و رانندگی را نیز نشان میدهد.
آیا بیمه، پلیس و دادگاه آماده عصر خودروهای هوشمند هستند؟
در حال حاضر، اگر تصادفی اتفاق بیفتد، پلیس مقصر را مشخص میکند. در موارد جدیتر، دادگاه رای نهایی را صادر میکند. اما اگر رانندهای پشت فرمان نباشد، چه؟ اگر هوض مصنوعی خودرو تصمیم اشتباهی بگیرد، مسئولیت آن با چه کسی است؟
بهتر است برای هر نهاد به صورت جداگانه بررسی کنیم:
1- صنعت بیمه
مشکلات فعلی سیستم بیمه شامل موارد زیر است:
اغلب بیمهنامهها بر مبنای رفتار انسانی راننده صادر میشوند (سن، سابقه رانندگی، نوع خودرو).
در خودروهای خودران، عامل انسانی از معادله حذف میشود.
نیازهای جدید در این سیستم:
تعریف پروفایل ریسک برای نرمافزار و الگوریتمها.بیمههای ترکیبی: تقسیم مسئولیت بین شرکت تولیدکننده خودرو، مالک وسیله و حتی شرکت ارائهدهنده نرمافزار.
سیستم پرداخت خسارت مبتنی بر داده: مانند بررسی لاگهای سیستم خودران برای تحلیل حادثه.
در انگلستان از سال 2021 به بعد، قانونی برای قرار گرفتن خودروهای خودران تحت پوشش بیمه مخصوص تصویب شده است.
برای استعلام با پلاک ماشین به عنوان تنها ورودی سیستم استعلام خلافی، می توانید از خلافی خودرو بدون جزییات استفاده کنید.
2. پلیس و نیروهای راهنمایی و رانندگی
در این بخش نیز موارد زیر را داریم:
تغییر نقش ها:
پلیس دیگر فقط ناظر رفتار راننده نیست، بلکه باید بتواند رفتار سیستم هوشمند را تحلیل و بررسی کند.
ثبت تخلفات، صدور برگه جریمه و حتی توقیف خودرو، نیاز به بازنگری دارد.
نیاز فوری این سیستم:
واحدهای ویژه تحلیل تصادفات هوشمند در پلیس راهور.
تجهیزات جدید برای بررسی لاگها و دادههای لحظهای خودرو.
آموزش نیروها در حوزه فناوریهای نوین، هوش مصنوعی و امنیت سایبری.
3. دادگاه و نظام حقوقی
سوالات مطرحشده:
چه کسی مسئول تصمیم اشتباه خودرو است؟
آیا میتوان الگوریتم را به دادگاه کشاند؟
اگر نرمافزار خطا کند، آیا مقصر شرکت تولیدکننده است یا مالک خودرو که آپدیت نکرده است؟
راهحلهای پیشنهادی:
تعریف چارچوب قانونی برای مسئولیت هوش مصنوعی
تدوین قوانین جدید
بهروزرسانی قوانین کیفری و حقوقی برای شرایطی که عامل انسانی مستقیم وجود ندارد.
جمعبندی: آیا نیاز به بازنویسی قوانین راهنمایی و رانندگی داریم؟
ورود خودروهای خودران، یک زلزله قانونی، ساختاری و اجرایی است که باعث ایجاد تحول در کل سیستم حمل و نقل می شود. در این شرایط:
صنعت بیمه باید از مدلهای سنتی فاصله بگیرد و ریسک را نه فقط بر اساس راننده بلکه بر مبنای سیستم و تکنولوژی ارزیابی کند.پلیس راهور باید آماده تعامل با سیستمهایی باشد که دیگر رانندهای پشت فرمان ندارند.
دادگاهها و قانونگذاران باید ابزار تحلیل، تشخیص مسئولیت و صدور حکم را برای شرایطی بازتعریف کنند که نقش انسان در آن کمرنگ یا صفر است.
بنابراین، قطعا این سیستم نیاز به بازنویسی قوانین دارد. اگر بخواهیم با فناوری همسو و هماهنگ شویم، باید قوانین را به صورت بنیادین بازنویسی کنیم. چیزی که مشخص است، قوانین فعلی باعث ایجاد سیستمی ناکارآمد در رسیدگی به تخلفات رانندگی میشوند.
سوالات متداول
بله، در صورت تخلف در سیستم یا عدم تشخیص درست علائم راهنمایی، امکان ثبت جریمه وجود دارد.
مالک خودرو یا شرکت سازنده، بسته به قوانین هر کشور، مسئول پرداخت جریمه خواهد بود.
هوش مصنوعی تصمیمات را طبق برنامه میگیرد، اما خطا در دادهها یا سنسورها میتواند منجر به تخلف شود.
تخطی از سرعت مجاز، عدم توقف کامل در تابلو ایست، و عبور از خطوط ممنوع.
بله، برخی خودروهای خودران به سیستم شناسایی دستورات پلیس و توقف اضطراری مجهز هستند.
قطعاً. قوانین باید بهروز شوند تا نقش هوش مصنوعی و مسئولیت سازنده در تخلفات مشخص شود.
بله، مالک میتواند با استناد به دادههای ذخیرهشده خودرو مانند مسیر، سرعت و زمان، اعتراض کند.
زهرا منتظری
زهرا منتظری
از دوران دانشجویی و با ورود به یک آگهی کارآموزی مسیر حرفهای آغاز شد؛ مسیری که قرار بود در حوزه شبکه ادامه پیدا کند اما به شکل غیرمنتظرهای به دنیای تولید محتوا تغییر جهت داد. همانجا استعداد در نوشتن کشف شد و از آن زمان، نوشتن به بخش جداییناپذیر زندگی کاری تبدیل شد.
