حداکثر سرعت مجاز در معابر شهری و برون‌ شهری چیست؟

در معابر درون شهری سرعت مجاز از ۳۰ کیلومتر بر ساعت در کوچه ها تا ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت در بزرگراه ها متغیر است. در راه های برون شهری هم از ۹۰ کیلومتر بر ساعت در جاده های شب تا ۱۲۵ کیلومتر بر ساعت در آزادراه ها می رسد. یک شرط مهم هم وجود دارد: هر جا تابلوی سرعت دیده می شود، عدد تابلو معتبر است، نه عدد آیین نامه.

سرعت مجاز برای همه جا یک عدد ثابت نیست و با نوع راه، ساعت شبانه روز و حتی آب و هوا فرق می کند. تخطی از این محدودیت ها صرفاً یک جریمه ساده نیست و رانندگان را با این پرسش مواجه می کند که اصلاً تخلفات حادثه ساز چیست؟ و چرا سرعت غیرمجاز در صدر رفتارهای پرخطر رانندگی قرار دارد.

حداکثر سرعت در معابر درون شهری

در شهر هر چه معبر محلی تر و پر عابرتر باشد، سرعت مجاز کمتر است. ماده ۱۲۶ آیین نامه این عددها را برای جایی تعیین کرده که تابلو یا علامت دیگری سرعت را مشخص نکرده باشد:

• آزادراه شهری: حداقل ۷۰ و حداکثر ۱۲۵ کیلومتر بر ساعت

• بزرگراه: حداکثر ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت

• خیابان شریانی اصلی: حداکثر ۶۰ کیلومتر بر ساعت

• خیابان شریانی فرعی: حداکثر ۵۰ کیلومتر بر ساعت

• معابر محلی و میدان ها: حداکثر ۳۰ کیلومتر بر ساعت

اگر دنبال حداکثر سرعت در اتوبان درون شهری هستید، عدد ۱۰۰ را بدانید. آیین نامه واژه «بزرگراه» را به کار می برد، ولی در گفتگوی روزمره همان را اتوبان می گویند.

سرعت مجاز در کوچه هم ۳۰ کیلومتر بر ساعت است. کوچه ها جزو معابر محلی حساب می شوند و عابر پیاده، کودک و خودروهای در حال خروج از پارکینگ در آن ها زیاد است.

• یک نکته برای خیابان های اصلی و فرعی: آیین نامه طراحی معابر شهری مصوب سال ۱۳۹۹ برای آن ها عددهای ۵۰ و ۴۰ را پیش بینی کرده است. ولی طبق اطلاعیه پلیس راهور استان زنجان، در زمان انتشار آن اطلاعیه ملاک ثبت تخلف در دوربین ها همچنان ماده ۱۲۶ (یعنی ۶۰ و ۵۰) بوده است. بهترین کار این است که به تابلوهای همان مسیر نگاه کنید.

ثبت تخلف سرعت در معابر شهری می تواند نمره منفی کارنامه رانندگی شما را بالا ببرد. اگر پیامک یا نمره ای را اشتباه دریافت کردید، استفاده از روش های اعتراض به نمره منفی گواهینامه بهترین راه برای پیگیری و پاک کردن آن است؛ البته حتی در صورت ثبت تخلف، پایبندی به قوانین رانندگی شرایط لازم را برای حذف نمره منفی گواهینامه فراهم خواهد کرد.

حداقل و حداکثر سرعت در معابر برون شهری

در راه های بیرون از شهر و مناطق غیر مسکونی، عددها طبق ماده ۱۲۶ این طور است:

• آزادراه: حداقل ۷۰ و حداکثر ۱۲۵ کیلومتر بر ساعت

• بزرگراه: حداکثر ۱۱۵ کیلومتر بر ساعت

• جاده: در روز حداکثر ۱۰۰ و در شب حداکثر ۹۰ کیلومتر بر ساعت

در برخی منابع و صحبت های مسئولان پلیس، حداکثر سرعت آزادراه ۱۲۰ ذکر شده است. متن ماده ۱۲۶ عدد ۱۲۵ را نوشته، ولی چون روی آزادراه ها معمولا تابلوی سرعت نصب است، همان تابلو را مبنا قرار دهید.

حداقل و حداکثر سرعت در بزرگراه چطور است؟ حداکثر ۱۰۰ در شهر و ۱۱۵ بیرون شهر است. آیین نامه برای بزرگراه حداقل سرعت ثابتی تعیین نکرده و فقط آزادراه حداقل ۷۰ دارد. اما هر جا تابلوی حداقل سرعت نصب شود، رانندگی با سرعت کمتر از آن مجاز نیست.

چند قاعده دیگر درباره آزاد راه ها:

• تردد اتوبوس، مینی بوس و انواع بارکش ها (به جز وانت) در خط سوم یا همان خط سرعت آزادراه های شهری و بین شهری ممنوع است.

• حداکثر سرعت در هر یک از خط های آزادراه ممکن است با توجه به شرایط محل و با تابلو تعیین شود.

• تغییرات بعدی سرعت در راه های برون شهری را وزارت راه و ترابری تعیین و اعلام می کند.

حداقل و حداکثر سرعت در آزادراه و بزرگراه را اگر بخواهیم در یک جمله جمع کنیم: آزادراه ۷۰ تا ۱۲۵، بزرگراه تا ۱۰۰ در شهر و تا ۱۱۵ بیرون شهر.

جدول سرعت مجاز زیر همه عددها را یک جا نشان می دهد.

تفاوت سرعت مجاز در روز و شب

طبق ماده ۱۲۶، تنها یک نوع راه بین روز و شب تفاوت دارد: جاده های برون شهری. در روز حداکثر ۱۰۰ و در شب حداکثر ۹۰ کیلومتر بر ساعت مجاز است.

برای بقیه معابر، آیین نامه عدد جدایی برای شب تعیین نکرده است. یعنی سرعت مجاز در بزرگراه در شب همان سرعت روز است: ۱۰۰ داخل شهر و ۱۱۵ بیرون شهر. حداقل و حداکثر سرعت در آزادراه و بزرگراه در شب هم تغییری نمی کند: آزادراه ۷۰ تا ۱۲۵ و بزرگراه حداکثر ۱۱۵. فقط اگر تابلویی عدد دیگری نشان داد، آن عدد حاکم است.

جدول زیر سرعت مجاز در شب و روز را کنار هم می گذارد:

موتورسیکلت قاعده جدایی دارد. آیین نامه رانندگی با انواع دوچرخه های موتوردار را در شب با سرعت بیش از ۴۰ کیلومتر بر ساعت مجاز نمی داند، مگر اینکه نور چراغ جلوی آن ها برای دیدن اشیا و انسان از فاصله ۱۰۰ متری کافی باشد. در آن حالت هم نباید از حداکثر سرعت مقرر بیشتر برود.

اولویت تابلوها بر آیین نامه

تابلو همیشه بر عددهای آیین نامه برتری دارد. ماده ۱۲۶ از اول با این جمله شروع می شود که عددهایش برای راه ها و مناطقی است که سرعت آن ها با تابلو یا علامت دیگری معین نشده است.

یعنی اگر در بزرگراهی تابلوی ۸۰ نصب شده، حداکثر سرعت همان ۸۰ است، حتی اگر آیین نامه ۱۰۰ یا ۱۱۵ را اجازه بدهد. برعکس هم صادق است: جایی که هیچ تابلویی نیست، عددهای جدول بالا ملاک اند.

پس عادت خوبی که باید داشته باشید:

• هر بار که وارد مسیر تازه ای می شوید، نخستین تابلوی سرعت را بخوانید.

• عدد آخرین تابلو تا تابلوی بعدی معتبر است.

• عددهای حفظ شده را فقط برای جاهای بدون تابلو به کار ببرید.

سرعت مجاز و سرعت مطمئنه

سرعت مجاز عددی است که روی تابلو یا در آیین نامه نوشته شده. سرعت مطمئنه سرعتی است که در همان لحظه و همان شرایط، کنترل کامل خودرو را به شما می دهد. پلیس راهنمایی و رانندگی هم سرعت مجاز را همان سرعت مطمئنه برای عبور و مرور تعریف می کند.

معنی ساده اش این است: رعایت عدد تابلو همیشه کافی نیست. ممکن است ۶۰ کیلومتر بر ساعت در خیابانی مجاز باشد، ولی در همان لحظه برای شما نامطمئن باشد.

ماده ۱۲۹ آیین نامه رانندگان را موظف می کند در این جاها سرعت را کم کنند و با سرعت مطمئن حرکت کنند:

• تقاطع هایی که چراغ، مامور راهنمایی یا تابلوی ایست ندارند

• سر پیچ ها، جاده های تنگ و تپه ها

• هر محلی که مانعی در مسیر حرکت وجود دارد

• هنگام بارندگی، مه و کولاک

• نزدیک شدن به کسی که از ویلچر یا عصای سفید استفاده می کند

پلیس راهور هم تاکید دارد که تخطی از سرعت مطمئنه یکی از تخلفات اصلی منجر به تصادفات فوتی در معابر شهری است.

سرعت در شرایط جوی (باران، مه، برف)

آیین نامه برای باران، مه و برف عدد مشخصی تعیین نکرده است. قاعده ماده ۱۲۹ ساده است: به اندازه ای سرعت را کم کنید که از خطر و تصادف دور بمانید. این اندازه به شرایط بستگی دارد، پس عدد ثابتی ندارد. در عمل این کارها کمک می کند:

• باران: سطح جاده لغزنده می شود. سرعت را زودتر کم کنید و ترمز ناگهانی نگیرید.

• مه: دید کم می شود. سرعت را پایین بیاورید و چراغ مه شکن را روشن کنید.

• برف و یخبندان: زنجیر چرخ همراه داشته باشید و در مسیرهای کوهستانی با احتیاط بیشتری برانید.

• همه شرایط: فاصله طولی خود را با خودروی جلویی بیشتر کنید.

پلیس پیش از سفر بررسی برف پاک کن ها، چراغ ها و لاستیک ها را هم توصیه می کند. اطلاع از وضعیت جاده را هم می توانید با تماس به شماره ۱۴۱ مرکز مدیریت راه های کشور بگیرید.

یک هشدار برای موتورسواران: به گفته رئیس پلیس راهنمایی و رانندگی مازندران، طبق ماده ۱۶۹ آیین نامه، راندن موتورسیکلت، موتور گازی و دوچرخه هنگام لغزنده بودن راه ها ممنوع است.

تابلوهای حداقل و حداکثر سرعت

برای اینکه بتوانید تشخیص دهید کدام تابلو مربوط به نمایش حداقل سرعت است و کدام تابلو مربوط به حداکثر سرعت باید دو نکته زیر را در مورد این دو تابلو بدانید:

• تابلوی حداکثر سرعت: دایره ای با حاشیه قرمز که عددی داخل آن نوشته شده. بیشتر از آن عدد نباید رفت.

• تابلوی حداقل سرعت: دایره ای آبی با عدد داخل آن. کمتر از آن عدد نباید رفت.

آیین نامه صریحا می گوید در محل هایی که با تابلو یا علامت دیگری حداقل سرعت تعیین شده، رانندگی با سرعت کمتر از آن مجاز نیست. پس آهسته رفتن بی دلیل در مسیر سریع هم تخلف است و جلوی خودروهای پشت سر را می گیرد.

در آزادراه ها تابلوی سرعت ممکن است برای هر خط جداگانه نصب شود. مثلا خط سوم یا خط سرعت عدد بالاتری از خط راست داشته باشد. پس عدد تابلوی خط خودتان را بخوانید.

تخلف سرعت، جریمه و نمره منفی

تجاوز از سرعت مجاز هم جریمه نقدی دارد و هم در حالت های شدید نمره منفی. مبلغ جریمه با میزان تجاوز و محل تخلف فرق می کند. جدول زیر بر اساس نرخ های منتشر شده برای سال ۱۴۰۵ است (به تومان):

نمره منفی گواهینامه هم برای تجاوز های بزرگ ثبت می شود:

رئیس پلیس راهور تهران بزرگ نیز در سال ۱۴۰۵ تایید کرد که تجاوز بیش از ۵۰ کیلومتر بر ساعت از سرعت مجاز، ۱۰ نمره منفی برای خودروی شخصی و ۱۵ نمره برای خودروی عمومی دارد. با تکرار تخلف و پر شدن نمره منفی، گواهینامه ضبط می شود و راننده از رانندگی محروم خواهد شد.

حرکت با سرعت کمتر از حداقل مجاز هم در فهرست جریمه ها آمده است، پس فقط تند رفتن تخلف نیست.

نکته پایانی: مبلغ جریمه ها هر چند وقت یک بار بازنگری می شود و منابع مختلف گاهی عددهای متفاوتی منتشر می کنند. برای مبلغ دقیق خلافی خودتان، از سامانه های رسمی پلیس راهور استعلام بگیرید.

جمع بندی

هر جا تابلوی سرعت می بینید، عدد تابلو ملاک است و فقط در نبود تابلو سراغ عددهای آیین نامه بروید. در باران، مه، برف و ترافیک سنگین هم سرعت مطمئنه یعنی کمتر از عدد مجاز رفتن.