حکم تصادف با گواهینامه تاریخ گذشته

رانندگی با گواهینامه تاریخ گذشته یک تخلف اداری محسوب می شود و برای آن جریمه ای مشابه نداشتن مدرک معتبر راننده ثبت می شود. خودرو معمولاً توقیف نمی شود، اما در صورت تصادف، بیمه ابتدا خسارت را پرداخت می کند و بعد ممکن است بخشی از آن را از راننده مطالبه کند. هرچه مدت زمان انقضا بیشتر باشد، مسئولیت حقوقی راننده سنگین تر می شود. حکم تصادف با گواهینامه تاریخ گذشته نیز متفاوت است و تبعات زیادی دارد.

تا حالا پیش آمده پشت فرمان باشید و ناگهان یادتان بیفتد تاریخ گواهینامه تان گذشته؟ خیلی ها فکر می کنند این موضوع فقط یک بی دقتی ساده است، اما قانون نگاه متفاوتی دارد. رانندگی با گواهینامه منقضی شده هم مانند رانندگی بدون گواهینامه جریمه دارد و هم در صورت تصادف می تواند دردسرهای مالی و بیمه ای سنگینی ایجاد کند؛ پس بهتر است دقیق بدانید قانون چه می گوید و چه ریسکی جلوی پای شماست.

تفاوت اساسی: گواهینامه تاریخ گذشته در برابر رانندگی بدون گواهینامه

قوانین راهنمایی و رانندگی در کشور ما صراحتا بین رانندگی بدون گواهینامه و رانندگی با گواهینامه تاریخ گذشته، تفاوت هایی را قائل شده اند. رانندگی با گواهینامه تاریخ گذشته به این معنا نیست که فرد گواهینامه نداشته، بلکه به این معنا است که فرد صلاحیت رانندگی دارد، اما به خاطر عدم تمدید گواهینامه، مرتکب تخلف رانندگی شده است؛ بنابراین مشمول جریمه های اداری خاصی می شود. برای اینکه بهتر با تفاوت اساسی گواهینامه تاریخ گذشته و رانندگی بدون گواهینامه آشنا شوید، این دو مفهوم را از نظر قانونی و پیامدهایی که دارند، مقایسه می کنیم.

تعریف گواهینامه تاریخ گذشته

گواهینامه تاریخ گذشته به گواهینامه ای گفته می شود که قبلا دریافت شده و در آن صلاحیت رانندگی فرد تایید شده است؛ اما اکنون اعتبار زمانی آن پایان پیدا کرده و به خاطر کوتاهی صاحب گواهینامه، تمدید نشده است. در واقع این گواهینامه نشان می دهد که فرد دوره های آموزشی لازم را گذرانده و آزمون رانندگی را نیز با موفقیت به انجام رسانده است.

تعریف رانندگی بدون گواهینامه

زمانی که فرد گواهینامه رانندگی دریافت نکرده یا گواهینامه او باطل شده، ولی اقدام به رانندگی نموده به این حالت رانندگی بدون گواهینامه گفته می شود. در این حالت فرد راننده اصلا از نظر قانون صلاحیت رانندگی ندارد!

جریمه تمدید نکردن گواهینامه چقدر است؟

اگر راننده قبل از اتمام اعتبار گواهینامه جهت تمدید آن اقدامات لازم را انجام ندهد، جریمه مالی به او تعلق می گیرد. جریمه گواهینامه تمدید نشده به ازای هر سال تاخیر، 30.000 تومان است. اگر رانندگی با گواهینامه تاریخ گذشته منجر به تصادف نشود، فقط جریمه نقدی پرداخت می شود، اما اگر در طول مدتی که تاریخ گواهینامه گذشته فرد تصادف کند، پیامدهای حقوقی و قضایی برای او در نظر گرفته می شود.

در تصادف اگر گواهینامه تمدید نشود، بیمه تعلق می گیرد؟

خیر، بسیاری از شرکت های بیمه در صورت تصادف و مقصر بودن راننده ای که گواهینامه خود را تمدید نکرده از پرداخت خسارت خودداری می کنند. بعضی از بیمه ها نیز خسارت را پرداخت کرده اما در نهایت قسمتی از این هزینه را از راننده پس می گیرند. تصادف با گواهینامه تاریخ گذشته خسارت های مالی و جانی برای رانندگان به بار می آورد؛ بنابراین هیچ وقت با گواهینامه ای که اعتبار آن گذشته رانندگی نکنید. در قراردادهای بیمه ذکر شده که بیمه از پرداخت خسارت به افرادی که اعتبار گواهینامه ها تمام شده، خودداری می نماید.

عواقب اتمام اعتبار گواهینامه رانندگی چیست؟

عواقب اتمام اعتبار گواهینامه علاوه بر جریمه مالی، شامل موارد دیگری هم می شود که در ادامه به آنها اشاره می کنیم.

مجازات های سنگین از سوی پلیس راهنمایی و رانندگی

اگر راننده ای اعتبار گواهینامه اش تمام شده باشد و همچنان بدون گواهینامه رانندگی کند، توسط پلیس راهنمایی و رانندگی جریمه می شود. این جریمه مبلغی مشخص است و به خاطر عدم تمدید گواهینامه در نظر گرفته می شود.

مشکلات حقوقی

چنانچه راننده ای تصادف کند و مقصر باشد، مسئولیت ها و مشکلات حقوقی او به طور قابل توجهی افزایش پیدا می کند. علاوه بر این نمره منفی گواهینامه برای او ثبت می گردد.

عدم استفاده از مزایای قانونی و بیمه ای

در صورت بروز تصادف، فردی که گواهینامه رانندگی اش باطل شده باشد، گرفتار مشکلات قانونی و بیمه ای می شود. همین امر باعث می شود تا بحران های مالی و حقوقی برای او پیش بیاید و وضعیت زندگی او دچار تحولات زیادی شود.

جدول مقایسه تفاوت تصادف با گواهینامه تاریخ گذشته و بدون گواهینامه

در جدول زیر می توانید تفاوت های موجود بین رانندگی بدون گواهینامه و رانندگی با گواهینامه تاریخ گذشته را مشاهده کنید. در این جدول پیامدهای رانندگی و تفاوت های حقوقی این دو وضعیت آمده است.

اقدامات ضروری پس از تصادف با گواهینامه تاریخ گذشته

اگر با گواهینامه تاریخ گذشته تصادف کرده اید، باید بتوانید حادثه رخ داده را مدیریت کنید و از حقوق طرفین محافظت نمایید. یکسری اقدامات وجود دارند که انجام آنها باعث می شود از مشکلات حقوقی بیشتر جلوگیری به عمل آید. این اقدامات عبارتند از:

• عدم ترک صحنه تصادف: اگر به هر دلیلی تصادف کرده اید، نباید صحنه را ترک کنید. به خصوص تصادف هایی که موجب جرح شده اند. چنانچه صحنه تصادف را ترک کنید، عواقب حقوقی سنگینی در انتظار شما خواهد بود.

• حفظ خونسردی و عدم دستکاری صحنه تصادف: تا جایی که امکان دارد آرامش خودتان را حفظ کنید و تا زمانی که کارشناس پلیس به صحنه تصادف می رسد، صحنه را دستکاری نکنید. مگر اینکه چاره ای جز نجات دادن فرد وجود نداشته باشد یا به خاطر تصادف راه مسدود شده باشد.

• تماس با پلیس و کارشناس بیمه: بلافاصله بعد از تصادف باید با پلیس 110 تماس بگیرید و توضیح دهید که جزئیات حادثه چیست. همچنین می توانید از طریق تماس با کارشناسان بیمه، آنها را در جریان قرار دهید.

• جمع آوری اطلاعات از طرفین درگیر تصادف: باید اطلاعاتی مانند شماره تماس، نام طرف مقابل، شماره پلاک و شماره گواهینامه راننده را داشته باشید. اگر امکان دارد از صحنه تصادف عکس بگیرید و مدارک مربوط به خسارات وارده را جمع آوری نمایید.

• تمدید گواهینامه: پس از انجام مراحل قانونی و ترک صحنه تصادف توسط پلیس، برای تمدید کردن گواهینامه اقدام کنید.

اهمیت تمدید به موقع گواهینامه

عدم تمدید به موقع گواهینامه یک مسئولیت قانونی است و جریمه های سنگینی را به شما تحمیل می کند؛ بنابراین برای اینکه دچار پیامدهای حقوقی و بیمه ای نشوید به موقع گواهینامه خود را تمدید کنید. فردی که با گواهینامه تاریخ گذشته رانندگی می کند از نظر قانون یک فرد متخلف محسوب می شود. اگر نمی خواهید اعتبار مدرک رانندگی شما از بین برود و ناچار به پرداخت جریمه های غیرضروری باشید، حتما به موقع آن را تمدید کنید.

آیا رانندگی با گواهینامه منقضی شده جرم است؟

قانون راهنمایی و رانندگی این وضعیت را در ردیف «تخلف اداری» قرار می دهد، نه جرم کیفری؛ یعنی پلیس شما را به دلیل نداشتن یک مدرک معتبر شناسایی می کند، نه به عنوان فردی که اساساً گواهینامه ندارد. با این حال، در مقررات صراحت وجود دارد که اعتبار گواهینامه بخشی از صلاحیت راننده است، بنابراین تا زمانی که تمدید انجام نشده باشد، مأمور می تواند شما را جریمه کند و در برخی موارد رفتار سخت گیرانه تری داشته باشد. این تفاوت ریز باعث می شود وضعیت شما از نظر قانونی سبک تر از «بی گواهینامه» باشد، اما همچنان از نظر مسئولیت رانندگی کاملاً معتبر تلقی نمی شوید. اگر می خواهید بدانید نمره منفی گواهینامه چقدر روی صلاحیت رانندگی و امکان صدور گواهینامه جدید تأثیر دارد، مطالعه موضوع آیا می توان با نمره منفی گواهینامه جدید گرفت؟ به درک بهتر ارتباط میان نمره منفی و وضعیت قانونی راننده کمک می کند.

میزان جریمه رانندگی با گواهینامه تاریخ گذشته

در قوانین راهنمایی و رانندگی، اعتبار گواهینامه یک معیار رسمی برای «صلاحیت قانونی راننده» است و به محض پایان تاریخ آن، راننده در دسته ی «فاقد گواهینامه معتبر» قرار می گیرد. این موضوع در ردیف ۲۱۲ جدول جرایم رانندگی قرار دارد؛ همان بندی که به رانندگان فاقد مدارک معتبر مانند بیمه نامه یا کارت خودرو هم تعلق می گیرد. براساس آخرین بخشنامه های ابلاغ شده (که معمولاً هر سال با تغییرات جزئی به روز می شود)، جریمه این تخلف در شهرهای مختلف به شکل زیر تعیین شده است:

مبالغ جریمه در سه محدوده تعرفه ای

• شهرهای بزرگ و کلان شهرها: حدود ۱۵۰ هزار تومان

• سایر شهرها: حدود ۱۲۰ هزار تومان

• روستا و جاده ها: حدود ۹۰ تا ۱۰۰ هزار تومان

برای اینکه تصویر کامل تری از مبلغ سایر تخلفات داشته باشید و بدانید جریمه ها در سال جدید دقیقاً چقدر هستند، سر زدن به نرخ جریمه های رانندگی به شما کمک می کند تخمین واقع بینانه تری از هزینه ها داشته باشید.

یک نکته کاملاً کلیدی که خیلی ها نمی دانند:

پلیس بین راننده ای که گواهینامه اش منقضی شده و راننده ای که اصلاً گواهینامه ندارد، تفاوت حقوقی قائل می شود.

• در حالت اول → تخلف سبک تر و غیرکیفری

• در حالت دوم → تخلف سنگین + احتمال توقیف خودرو + ارجاع به مراجع قضایی

اما در هر دو حالت، افسر راهور اختیار دارد اگر راننده تخلفات دیگری همزمان داشته باشد (مثل نداشتن بیمه، سرعت غیرمجاز یا بی احتیاطی مشهود)، شدت برخورد را افزایش دهد.

چرا این جریمه همیشه بین ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار تومان است؟

چون ماده مربوط به این تخلف در دسته «مدارک راننده» قرار دارد و تعرفه ثابت دارد؛ تنها سالانه مقدار آن با تورم رسمی و اصلاح جدول جرایم تغییرات جزئی پیدا می کند.

• این تخلف امتیاز منفی ندارد

رانندگی با گواهینامه منقضی شده جزو تخلفاتی نیست که برای راننده امتیاز منفی ثبت کند، اما در سابقه جریمه ها کاملاً قابل مشاهده است و برای بیمه و پرونده تصادفات اهمیت دارد.

آیا خودرو توقیف می شود؟ شرایط دقیق توقیف یا عدم توقیف خودرو

مواقعی که خودرو توقیف نمی شود:

• صرفاً منقضی بودن گواهینامه به تنهایی باعث توقیف خودرو نیست. پلیس این وضعیت را مثل «نداشتن مدرک معتبر» می بیند، نه «بی گواهینامه بودن».

• اگر راننده هویت اش قابل احراز باشد (کارت ملی، کارت خودرو، یا استعلام سامانه ای)، معمولاً افسر فقط جریمه را ثبت می کند.

• در تخلفات سبک مثل سرعت مجاز کم، کمربند یا توقف ممنوع، معمولاً توقیفی در کار نیست چون خطر رانندگی از نظر پلیس بالا ارزیابی نمی شود.

• اگر همراه خودرو فردی دارای گواهینامه معتبر باشد، پلیس اجازه ادامه مسیر را به آن فرد می دهد.

وقتی احتمال توقیف خودرو وجود دارد:

• اگر گواهینامه مدت طولانی (چند سال) منقضی مانده باشد، برخی مأموران سخت گیرانه تر برخورد می کنند و ممکن است تصمیم به توقیف بگیرند.

• اگر راننده تخلفات هم زمان داشته باشد (مثل نداشتن بیمه، سرعت غیرمجاز سنگین، عدم توجه به فرمان پلیس، حرکات خطرناک)، افسر می تواند برای جلوگیری از ادامه رانندگی، خودرو را توقیف کند.

• اگر راننده هیچ مدرک شناسایی همراه نداشته باشد، افسر مطابق مقررات برای بررسی هویت واقعی، خودرو را به پارکینگ منتقل می کند.

• در صورت تصادف منجر به خسارت جدی یا جرح، افسر برای حفظ مستندات حادثه می تواند خودرو را تا پایان بررسی ها توقیف کند.

بعضی تخلفات مثل پلاک مخدوش حساسیت بیشتری برای پلیس دارد و حتی ممکن است به توقیف خودرو یا تشکیل پرونده منجر شود. اگر می خواهید بدانید این نوع تخلف چقدر جدی است، درباره موضوع پلاک مخدوش و عواقب آن مطالعه کنید.

اگر با گواهینامه منقضی تصادف کنیم چه می شود؟

وقتی یک تصادف اتفاق می افتد، اولین چیزی که پلیس و شرکت بیمه بررسی می کنند وضعیت قانونی راننده است و تاریخ اعتبار گواهینامه در همین مرحله اهمیت پیدا می کند. از نگاه قانون، راننده ای که گواهینامه اش منقضی شده همچنان فرد آموزش دیده محسوب می شود اما چون مدرک معتبر ندارد، دیگر واجد شرایط قانونی رانندگی نیست. به همین دلیل شرکت بیمه در ظاهر خسارت طرف مقابل را پرداخت می کند ولی این پایان مسئولیت راننده نیست.

در بیشتر تصادف ها، بیمه ابتدا خسارت را به زیان دیده پرداخت می کند تا رسیدگی مختل نشود اما بعد از آن سراغ راننده می آید و بخشی از هزینه ها را به دلیل بی اعتبار بودن گواهینامه از او مطالبه می کند. این مبلغ عدد ثابتی نیست و می تواند از چند میلیون تا ده ها میلیون تومان باشد؛ بستگی به میزان خسارت و نوع حادثه دارد. دلیل چنین برخوردی این است که بیمه می گوید راننده تعهد قانونی خود یعنی داشتن گواهینامه معتبر را انجام نداده و همین کافی است تا بخشی از بار مالی حادثه را به او برگرداند.

در تصادف، اولین چیزی که بیمه بررسی می کند، وضعیت اعتبار گواهینامه است. گواهینامه منقضی شده به این معنی است که راننده آموزش دیده محسوب می شود، اما مدرک معتبر ندارد؛ همین تفاوت کوچک می تواند باعث شود بیمه پس از پرداخت خسارت، بخشی از مبلغ را از راننده مطالبه کند. این مبلغ بسته به نوع حادثه، خسارت و میزان تقصیر می تواند بسیار متفاوت باشد.

برای اینکه مطمئن شوید گواهینامه تان هنوز اعتبار دارد و درگیر مشکلات غیرمنتظره نمی شوید، بهتر است گاهی وضعیت آن را بررسی کنید. موضوع استعلام گواهینامه رانندگی با کد ملی به شما کمک می کند قبل از بروز مشکل، از وضعیت گواهینامه تان مطلع شوید.

به همین دلیل است که منقضی شدن گواهینامه فقط یک جریمه ساده در زمان کنترل پلیس نیست. کافی است یک تصادف حتی کوچک اتفاق بیفتد تا هزینه های پیش بینی نشده و دردسرهای حقوقی برای راننده به وجود بیاید. این بخش از ماجرا معمولاً چیزی است که بسیاری از رانندگان تا زمانی که به آن دچار نشوند، جدی نمی گیرند.

مدت اعتبار و تمدید گواهینامه: تا چند وقت بعد از انقضا فرصت داریم؟

تمدید گواهینامه در ایران یک بازه زمانی مشخص دارد و پلیس برای میزان دیرکرد، سخت گیری متفاوتی در نظر می گیرد. هرچه زمان بیشتری از تاریخ اعتبار بگذرد، فرآیند تمدید پیچیده تر می شود. بسیاری از رانندگان فکر می کنند اگر چند ماه بگذرد مشکلی ندارد، اما قانون نگاه کاملاً مرحله به مرحله دارد و باید بدانید در هر بازه زمانی چه مسئولیتی دارید و چه تأثیری روی فرآیند تمدید می گذارد.

اگر فقط چند ماه از تاریخ گواهینامه گذشته باشد، تمدید آن معمولاً بدون هیچ دردسری انجام می شود و تمام اطلاعات قبلی شما در سیستم محفوظ است. اما هرچقدر دیرتر اقدام کنید، احتمال سخت گیری بیشتر می شود. دلیلش هم روشن است؛ پلیس باید مطمئن باشد راننده از نظر سلامت جسمی، بینایی و آمادگی رانندگی همچنان در وضعیت مناسب قرار دارد.

در بازه های طولانی تر مانند بیش از پنج سال، مراکز صدور گواهینامه معمولاً پرونده را دقیق تر بررسی می کنند، مخصوصاً برای افرادی که سن بالاتر دارند یا سابقه بیماری پزشکی در پرونده شان ثبت شده است. اما نقطه تصمیم گیری قطعی زمانی است که ده سال از تاریخ اعتبار بگذرد؛ در این حالت، قانون راننده را فاقد هرگونه صلاحیت معتبر می داند و او باید مراحل کامل آزمون را دوباره پشت سر بگذارد، درست مثل روز اول.

جمع بندی

رانندگی با گواهینامه منقضی شده تخلفی اداری است که جریمه مشخصی دارد، اما خطر اصلی آن زمانی آشکار می شود که تصادفی رخ دهد؛ چون بیمه می تواند بخشی از خسارت را از راننده مطالبه کند. تبعات عدم تمدید گواهینامه رانندگی شاید توقیف خودرو نباشد، اما اگر تخلفات دیگری هم وجود داشته باشد قضیه فرق می کند. هرچه دیرتر برای تمدید اقدام کنید، مراحل اداری پیچیده تر می شود، پس بهترین کار این است که قبل از ایجاد دردسرهای مالی و حقوقی، گواهینامه را در اولین فرصت تمدید کنید. اگر مدت هاست خلافی خودرو را چک نکرده اید یا مطمئن نیستید جریمه ای ثبت شده یا نه، موضوع استعلام خلافی راهنمایی و رانندگی می تواند کمک کند بدون ریسک، از وضعیت کامل تخلفات خود مطلع شوید.